Bibliotheek Haarlem - Werken aan een groene handafdruk

“Als je ergens achter staat, mag het ook schuren”

Op donderdagochtend staan de eerste bezoekers ruim voor openingstijd te wachten op het Doelenplein. "Het is nu vakantie, dus qua bezoekers valt het mee," vertelt directeur Nynke. "Maar tijdens tentamenweken staat er soms een rij van honderd studenten voor een studieplek." De Bibliotheek van Haarlem Centrum ligt verscholen achter een poort aan de Gasthuisstraat, in een rijksmonument uit 1561-'63. De voormalige doelen, een plek waar de schutterij van de stad oefende, werd in de jaren '70 uitgebreid tot de huidige bibliotheek.

Waar staat de bibliotheek nu?

Het gaat goed: de bezoekersaantallen zijn het afgelopen jaar met 8,5% gestegen en er komen maandelijks zo'n 100 leden bij. Jongeren van 18 tot 26 jaar zijn tegenwoordig gratis volwaardig lid en een groot deel kiest ervoor om lid te blijven. Financieel blijft het altijd spannend, want indexaties en subsidies lopen niet gelijk op. Toch blijkt duurzaamheid daarbij te helpen: "Het helpt ons om fondsen te krijgen bij de gemeenten," vertelt Nynke. "Door actief bezig te zijn met duurzaamheid vervullen we onze maatschappelijke rol."

Actief bezig zijn met duurzaamheid

Nynke is nu 4,5 jaar directeur en bracht ervaring mee uit haar werk met jongeren en op basisscholen. Marketingspecialist Elly (3 jaar in dienst) bouwt de campagnes en Maike is al 20 jaar betrokken bij de bibliotheek, nu als adviseur kwaliteit en duurzaamheid. Samen vormen zij het Green Team, dat zowel strategisch als tactisch handelt vanuit het Beleidskompas Duurzaamheid, met een horizon van 20 jaar. Samen maken ze de keuzes die bijdragen aan de duurzame ambities.

Intern betekende dit bijvoorbeeld de overstap naar Fairphone en het weghalen van printers om papierverbruik te verminderen. Ook buiten deze grote stappen worden bewuste keuzes gemaakt: bijvoorbeeld in communicatiematerialen (denk aan flyers zonder jaartal, zodat deze kunnen worden hergebruikt) en in duurzame verf en materialen bij verbouwingen.

Maar ook extern worden er bewuste keuzes gemaakt. "In 2025 was er de landelijke campagne 'Heel Nederland leest', waarbij 50.000 boeken gratis werden weggegeven bij bibliotheken," vertelt Maike. "Maar deze boeken vond je vaak terug in de stad en werden dus minder goed gelezen. Om verspilling tegen te gaan, kregen geïnteresseerden bij ons de digitale versie. Mensen met lage basisvaardigheden kregen nog wel gewoon hun boek. Dat was best even spannend en leverde ook wat minder goede reacties op," geeft Maike toe. "Maar als je ergens achter staat, mag het ook schuren."

Green Team: van hapsnap naar structureel

Sinds 2016 doet de bibliotheek mee aan Duurzaam Gastvrij en bestaat het Green Team. Tot 2024 gebeurde dat nog "hapsnap," vertelt Elly. Nu heeft elke afdeling een eigen ambassadeur en vormt het normenkader van Duurzaam Gastvrij de basis. Zichtbaarheid is cruciaal: een bibliotheek is als concept al duurzaam, want uitlenen bespaart bomen. Maar dit moet wel verteld worden. Elly communiceert in campagnes en met permanente uitingen hoe duurzaamheid in de bibliotheek terugkomt.

"Het label Duurzaam Gastvrij werkt als katalysator: het verlaagt drempels en geeft een kickstart, maar blijft ook uitdagen om verder te kijken," vertelt Maike. Alle vestigingen van de bibliotheek behaalden inmiddels 5x goud.

Het pand: verduurzamen van een monument

Toen De Groene Grachten in 2023 langskwam, waren er plannen voor zonnepanelen, een groen dak en een groener plein. Het groene dak ging niet door: het monumentale dak bleek te zwak. De zonnepanelen liggen er wel, via energiecoöperatie Kennemer Kracht. De bibliotheek heeft de zonnepanelen samen met omwonenden aangeschaft en deelt de energie met de buurt. "We hadden het ook zelf kunnen doen," zegt Nynke, "maar we doen het liever samen met onze buren." Dit maakt het ook mogelijk om een elektrische bus tussen de vestigingen te laten rijden op eigen energie. Het Doelenplein is bovendien groener geworden met plantenbakken die de bibliotheek van de gemeente overnam.

Voor en door de buurt

De vestiging in Haarlem Noord is onlangs verbouwd en heeft een nieuw luchtbehandelingssysteem gekregen. Ook ontstond hier op de oude binnenplaats een tuincommunity met bijbehorende zaden- en stekjesbibliotheek. "Ons team programmering en participatie zoekt voortdurend naar community's," vertelt Nynke. "De bibliotheek is een plek van en door de gemeenschap. Zo hebben we bijvoorbeeld ook een breigroep die zich inzet voor duurzaamheid, en een plek om kleding te ruilen. Zo bieden we ook de ruimte voor duurzame initiatieven."

"We hebben de ambitie om onze 'groene handafdruk' meer inzichtelijk te maken," vertelt Nynke. "Dus niet alleen kijken naar het verlagen van onze negatieve impact, maar ook juist naar de positieve impact die we hebben op mens en milieu. Daar ligt een belangrijke rol weggelegd voor de bibliotheek en het effect daarvan moet niet onderschat worden."

Tips voor andere bibliotheken

Nynke: "Begin klein, laat zien wát je doet en wat het oplevert voor het milieu, medewerkers én bezoekers. En vergeet niet elk succes te vieren, of dit nou het besparen van papier op kantoor is of het plaatsen van zonnepanelen. Elke stap in de juiste richting is een waardevolle stap."

Kijk voor meer informatie over duurzaamheid bij Bibliotheek Zuid-Kennemerland op: https://www.bibliotheekzuidkennemerland.nl/over-ons/organisatie/duurzaamheidsbeleid.html.

Kader Duurzaam Gastvrij

Duurzaam Gastvrij is een keurmerk van Stichting Keurmerk Milieu, Veiligheid en Kwaliteit (KMVK), bedoeld voor organisaties in de vrijetijdsbranche, van bibliotheken en archieven tot andere publieksgerichte locaties. Het keurmerk kent drie niveaus – Brons, Zilver en Goud – afhankelijk van het aantal behaalde optionele maatregelen, bovenop een basis van verplichte normen. Zo kan een organisatie stap voor stap groeien, passend bij de eigen ambities en mogelijkheden.